Waarom veel “fouten” geen onwil zijn, maar ontstaan in het dagelijks leven, en hoe je daar anders naar kunt leren kijken.
Wanneer er een pup in huis komt, willen we het graag goed doen. We verdiepen ons, volgen adviezen en proberen bewust bezig te zijn met de opvoeding. En toch ontstaan er vaak patronen waar we later tegenaan lopen. Niet omdat we iets verkeerd doen, maar omdat opvoeding zich zelden afspeelt in de momenten waarop we er bewust mee bezig zijn. Het ontstaat juist tussendoor. In hoe we reageren wanneer een pup enthousiast naar voren loopt, in wat we toelaten tijdens een begroeting, in situaties waarin we denken dat het nu even niet zo uitmaakt. Juist daar leert een pup wat normaal is. Een hond kijkt niet naar wat jij bedoelt, maar naar wat er gebeurt. En wat er gebeurt, wordt herhaald. En wat herhaald wordt, groeit uit tot een patroon. Opvoeding begint vanaf de eerste dag dat je hond in huis is.
Bestaat eigenlijk een “opvoedfout”?
Een opvoedfout klinkt groot, maar in de praktijk gaat het zelden om één verkeerde handeling. Vaak gaat het meer om een denkfout, een onbewuste handeling of kleine momenten die zich herhalen zonder dat we ze bewust begeleiden. Momenten waarin we iets laten gebeuren, waarin we net te laat reageren of waarin we nog niet goed zien wat onze hond ons eigenlijk laat zien. Niet omdat we het niet goed willen doen, maar omdat we zelf ook nog aan het leren zijn.
(En precies daar zit ook de ruimte. Want wat is ontstaan, kan ook weer veranderen.)
Patronen die vaak ongemerkt ontstaan
In de praktijk zie ik vaak dat pups langzaam steeds meer ruimte gaan nemen, simpelweg omdat die ruimte er af en toe is geweest. Een pup die tijdens het wandelen steeds iets verder naar voren loopt waarbij de lijn strak staat, die bij binnenkomst alvast naar de deur gaat om de mensen te begroeten of die zich makkelijk mengt in elke situatie met mensen en honden, leert dat dit blijkbaar mag. Het begint klein, maar wordt al snel vanzelfsprekend of ze gaan deze grens steeds weer opzoeken.
Ook zie ik vaak dat spanning- en kalmeringssignalen worden gemist. Een pup die even wegkijkt, vertraagt of spanning laat zien, maar pas aandacht krijgt wanneer het gedrag duidelijker, heftiger of drukker wordt. Of pups die voornamelijk aandacht krijgen in een drukke gemoedstoestand, waardoor dit het “normaal” wordt.
Daarnaast ontstaat er regelmatig onduidelijkheid doordat grenzen verschuiven. Wat de ene keer wordt toegestaan, wordt een andere keer gecorrigeerd. Niet uit onwil, maar omdat het moment anders is, maar vaak omdat het simpelweg beter uitkomt. Voor een pup maakt dat het moeilijk om te begrijpen wat er verwacht wordt.
En misschien wel de meest voorkomende situatie is dat een pup “niet luistert”, terwijl hij op dat moment simpelweg nog niet kán doen wat er gevraagd wordt of het nog niet snapt. Bijvoorbeeld omdat het hem nog niet goed uitgelegd is, de omgeving anders of te druk is, de prikkels te groot zijn of het brein nog bezig is met verwerken.
De rol van gemoedstoestand
De gemoedstoestand van een pup heeft veel invloed op wat en hoeveel hij kan leren. Een pup die zich ontspannen en veilig voelt, heeft meer ruimte om nieuwe ervaringen op te nemen
, contact te maken en rustig te reageren op begeleiding. Wanneer een pup moe, overprikkeld, opgewonden of gespannen is, wordt dat veel lastiger. Hij reageert sneller, raakt eerder afgeleid en heeft minder ruimte om iets nieuws te verwerken. Gedrag dat dan druk, onrustig of ongehoorzaam lijkt, zegt vaak meer over de spanning in het zenuwsysteem dan over de pup zelf. Juist daarom is rust zo belangrijk in de opvoeding. Een kalme pup leert vaak meer dan een pup die voortdurend “aan” staat.
Hoe herstel je wat is ontstaan?
Herstellen begint niet bij corrigeren, maar bij kijken, observeren en zelfreflectie. Door stil te staan bij wat er gebeurt in het moment, en te herkennen waar gedrag ontstaat. Door te zien wat jouw rol daarin is, niet om het perfect te doen, maar om bewuster te worden van wat je hond leert bij alles wat hij doet. Wanneer je eerder gaat begeleiden, rust brengt in situaties en duidelijker wordt in wat je wel en niet laat gebeuren, ontstaat er vanzelf meer overzicht voor je hond, en vanuit dat overzicht kan hij leren. Als jij zelf goed weet hoe je het hebben wilt, kun je ook duidelijker zijn voor je hond.
Een moment uit de praktijk
Een jonge pup die opspringt bij bezoek lijkt vaak vooral enthousiast, maar wanneer je het moment stap voor stap bekijkt, zie je dat de spanning al eerder oploopt. De pup beweegt naar voren, krijgt aandacht, wordt bevestigd in zijn gedrag en herhaalt dit bij ieder volgend bezoek. Je bezoek vindt hem nu nog gezellig en schattig en vindt het leuk dat je pup zo enthousiast is. Jij en je visite leren de pup dat het opspringen oké en normaal is.
Wanneer je datzelfde moment anders gaat begeleiden, door eerder rust te brengen en duidelijk te zijn naar je pup en je visite in wat er gebeurt bij binnenkomst, verandert niet alleen het gedrag, maar ook de gemoedstoestand van de pup.
Wat kun je vandaag al anders doen?
Opvoeding vraagt geen perfectie. Het vraagt bewustzijn. Het vermogen om te kijken naar wat er gebeurt, om te herkennen waar patronen ontstaan en om daarin kleine aanpassingen te maken. Juist in die kleine momenten zit het verschil.
Probeer vandaag eens niet alleen naar het gedrag van je hond te kijken, maar vooral naar wat eraan voorafgaat en wat jij je hond je daarmee onbewust “leert”. Welke patronen zijn al “normaal” geworden die je eigenlijk niet wilt en hoe is dit tot stand gekomen?
Reflectievraag
Welke denkfout of onbewuste handeling herken jij het meest bij jezelf in de opvoeding van je hond?
Tot slot
Iedere hondeneigenaar maakt fouten, mist signalen of reageert achteraf anders dan hij eigenlijk had gewild. Dat is niet erg. Het betekent niet dat je faalt, maar dat je onderweg bent. Juist door eerlijk te kijken naar wat er gebeurt, ontstaat er ruimte om dingen anders te doen. Niet vanuit schuldgevoel, maar vanuit begrip. Want daar begint echte verandering.
